Web erişilebilirlik kontrol listesi; klavyeyle gezinme, anlamlı başlıklar, form etiketleri, metin kontrastı, görsel açıklamaları ve hareket kontrolünü kapsamalıdır. İncelemeyi ana sayfayla sınırlamayın: bir hizmet bulma, belge okuma ve form gönderme görevini tamamlayın. Otomatik araç sonuçlarını elle yapılan kullanım testleriyle birleştirin; bu liste tek başına uygunluk sertifikası değildir.
Önce kontrol edilecek görevleri ve hedefi belirleyin
Hizmet bulma, ürün seçme, belge okuma ve form gönderme gibi temel görevleri yazın. Bu görevlerin geçtiği sayfa ve durumları seçin. Açık menü, hata mesajı ve gönderim sonucu da inceleme kapsamına dahildir. Sadece başlangıç ekranının düzgün olması bütün yolculuğun kullanılabilir olduğunu göstermez.
WCAG, web içeriği erişilebilirliği için başarı ölçütleri içeren bir standarttır. Hangi sürüm ve uygunluk düzeyinin proje hedefi olduğunu açıkça belirleyin. Bir araç raporundaki puanı standart uygunluğuyla eş tutmayın; değerlendirmenin kapsamını ve yapılmayan kontrolleri belirtin.
Metin ve görselin taşıdığı bilgiyi inceleyin
Başlık seviyelerinin görsel boyuta göre değil bölüm ilişkisine göre kurulup kurulmadığını inceleyin. Ekran okuyucu başlık listesinde sayfanın ana konusu ve alt bölümleri anlaşılabilsin. “Devamı” gibi bağlantıları kendi bağlamlarıyla değerlendirin; aynı listede farklı hedefler varsa bağlantı adları hedefi ayırt etmeye yardım etsin.
Bilgi taşıyan görselin alternatif metni, görselin o sayfadaki amacını açıklasın. Dekoratif görsel için gereksiz açıklama eklemeyin; grafiğin önemli sonucu yalnızca renkle anlatılmasın. Kontrastı gerçek arka plan ve etkileşim durumlarında ölçün. Görsel üzerindeki yazı, hover durumu ve soluk yardımcı metin de kontrol setine girsin.
Gezinme, form ve hareketi birlikte kontrol edin
Fareyi bırakıp Tab, Shift+Tab ve uygun etkinleştirme tuşlarıyla menüyü, formu ve açılır alanları kullanın. Odak her zaman görünür olsun; açılan pencere kapatılabilsin ve kullanıcı çıkamayacağı bir alanda kalmasın. Mobilde metni büyüterek düğmelerin veya hata mesajlarının kesilip kesilmediğini de deneyin.
Form etiketine basınca doğru alan etkinleşiyor mu, hata okunuyor mu ve yazılan değer korunuyor mu kontrol edin. Otomatik hareket veya slider için durdurma seçeneğini deneyin; işletim sisteminde azaltılmış hareket tercihi açıkken arayüzün davranışını inceleyin. Hareketi kapatınca temel bilgi veya gezinme kaybolmamalıdır.
| Alan | Pratik inceleme | Kaydedilecek bulgu |
|---|---|---|
| Yazı | Büyütme ve dar ekranda okuma | Kaybolan veya üst üste gelen bilgi |
| Görsel | Görsel olmadan mesajı anlama | Eksik bilgi veya gereksiz tekrar |
| Klavye | Temel görevi fare olmadan tamamlama | Ulaşılamayan veya görünmeyen kontrol |
| Form | Eksik bilgiyle gönderip düzeltme | Belirsiz alan ve hata yönlendirmesi |
| Hareket | İçeriği okuyup gerektiğinde durdurma | Kontrol edilemeyen otomatik değişim |
Bulguya kullanıcı etkisi ve sorumlu ekleyin
“Kontrast sorunu var” gibi genel kayıt yerine hangi metnin hangi durumda okunamadığını açıklayın. Görevi engelleyen hata, bilgiye ulaşmayı zorlaştıran sorun ve daha küçük iyileştirme fırsatını ayırın. Düzeltmenin içerik, tasarım veya geliştirme tarafındaki sahibini belirtin.
Örnek senaryo: İletişim formundaki hata yalnızca kırmızı çerçeveyle gösteriliyor ve kullanıcı hangi bilgiyi düzelteceğini anlayamıyor. Mesaj ve odak davranışı birlikte ele alınmalıdır. Bu varsayımsal örnek, erişilebilirlik hatasının tek bir ekipte çözülemeyebileceğini gösterir.
Otomatik kontrolleri görev temelli incelemeyle tamamlayın
Araçlar bazı sorunları bulmayı hızlandırabilir; gerçek kullanım kontrolleri ve gerektiğinde uzman değerlendirmesi ayrıca planlanmalıdır. W3C'nin değerlendirme kaynakları yöntem seçimi için başlangıç sağlar. İncelemenin sonucunu “herkes için tamamen erişilebilir” gibi kapsamı belirsiz bir iddiaya çevirmeyin.
Düzeltmeden sonra aynı görevi yeniden sınayın ve sonucu kaydedin. Yeni bileşen, içerik veya görsel eklendiğinde ilgili kontrolün tekrar yapılacağı sorumluluk düzeni kurun. Erişilebilirlik, sitenin yalnızca ilk yayın anını değil sonraki değişikliklerini de ilgilendirir.