Web erişilebilirliğini gerçek kullanıcı görevleriyle değerlendirin. Metin, görsel, klavye, form ve hareket için başlangıç kontrol listesi.
Erişilebilirlik, yalnızca bir renk kontrolü veya sonradan eklenen düğme değildir. Ziyaretçinin bilgiyi algılayabilmesi, sayfada yönünü bulabilmesi ve gerekli işlemi tamamlayabilmesiyle ilgilidir. Bu liste, tasarım ve içerik ekibinin ilk incelemesini düzenlemek içindir; tam bir WCAG uygunluk değerlendirmesinin yerine geçmez. Kontrolleri yalnızca ana sayfada değil, gerçek görevlerin tamamında uygulayın.
Önce kontrol edilecek görevleri ve hedefi belirleyin
Hizmet bulma, ürün seçme, belge okuma ve form gönderme gibi temel görevleri yazın. Bu görevlerin geçtiği sayfa ve durumları seçin. Açık menü, hata mesajı ve gönderim sonucu da inceleme kapsamına dahildir. Sadece başlangıç ekranının düzgün olması bütün yolculuğun kullanılabilir olduğunu göstermez.
WCAG, web içeriği erişilebilirliği için başarı ölçütleri içeren bir standarttır. Hangi sürüm ve uygunluk düzeyinin proje hedefi olduğunu açıkça belirleyin. Bir araç raporundaki puanı standart uygunluğuyla eş tutmayın; değerlendirmenin kapsamını ve yapılmayan kontrolleri belirtin.
Metin ve görselin taşıdığı bilgiyi inceleyin
Başlıklar sayfanın konusunu ve bölüm ilişkilerini açıklıyor mu? Bağlantıların hedefi bağlamdan anlaşılabiliyor mu? Uzun metinlerde önemli karar bilgisi bulunabiliyor mu? W3C'nin sayfa yapısı rehberi, anlamlı başlık düzeni ve bölümlerin işaretlenmesini ele alır.
W3C'nin görsel rehberi, görselin işlevine uygun metin alternatiflerini açıklar. Bilgi taşıyan bir görselin mesajı yalnızca resimde kalmamalı; dekoratif öğe ise gereksiz tekrar üretmemelidir. Alternatif metni bir anahtar kelime alanı gibi kullanmak yerine görselin o sayfada ne anlattığını düşünün.
Gezinme, form ve hareketi birlikte kontrol edin
Fare kullanmadan temel yolculuğu tamamlamayı deneyin. Odaklanan öğe görünür mü, sıra anlamlı mı, açılan menüden çıkılabiliyor mu? Formda alanın adı, gerekli bilgi ve hata sonucu anlaşılır olsun. Kontrol sırasında yalnızca başarılı yolu değil eksik giriş ve geri dönme durumlarını da inceleyin.
Otomatik değişen içerikte okuma ve kontrol ihtiyacını değerlendirin. W3C'nin carousel rehberi, hareketi durdurma ve bileşeni klavyeyle kullanma gibi konuları ele alır. Markanın akıcı tasarım dili, kullanıcının okumayı tamamlamasına ve hareket üzerinde kontrol sahibi olmasına izin vermelidir.
| Alan | Pratik inceleme | Kaydedilecek bulgu |
|---|---|---|
| Yazı | Büyütme ve dar ekranda okuma | Kaybolan veya üst üste gelen bilgi |
| Görsel | Görsel olmadan mesajı anlama | Eksik bilgi veya gereksiz tekrar |
| Klavye | Temel görevi fare olmadan tamamlama | Ulaşılamayan veya görünmeyen kontrol |
| Form | Eksik bilgiyle gönderip düzeltme | Belirsiz alan ve hata yönlendirmesi |
| Hareket | İçeriği okuyup gerektiğinde durdurma | Kontrol edilemeyen otomatik değişim |
Bulguya kullanıcı etkisi ve sorumlu ekleyin
“Kontrast sorunu var” gibi genel kayıt yerine hangi metnin hangi durumda okunamadığını açıklayın. Görevi engelleyen hata, bilgiye ulaşmayı zorlaştıran sorun ve daha küçük iyileştirme fırsatını ayırın. Düzeltmenin içerik, tasarım veya geliştirme tarafındaki sahibini belirtin.
Örnek senaryo: İletişim formundaki hata yalnızca kırmızı çerçeveyle gösteriliyor ve kullanıcı hangi bilgiyi düzelteceğini anlayamıyor. Mesaj ve odak davranışı birlikte ele alınmalıdır. Bu varsayımsal örnek, erişilebilirlik hatasının tek bir ekipte çözülemeyebileceğini gösterir.
Otomatik kontrolleri görev temelli incelemeyle tamamlayın
Araçlar bazı sorunları bulmayı hızlandırabilir; gerçek kullanım kontrolleri ve gerektiğinde uzman değerlendirmesi ayrıca planlanmalıdır. W3C'nin değerlendirme kaynakları yöntem seçimi için başlangıç sağlar. İncelemenin sonucunu “herkes için tamamen erişilebilir” gibi kapsamı belirsiz bir iddiaya çevirmeyin.
Düzeltmeden sonra aynı görevi yeniden sınayın ve sonucu kaydedin. Yeni bileşen, içerik veya görsel eklendiğinde ilgili kontrolün tekrar yapılacağı sorumluluk düzeni kurun. Erişilebilirlik, sitenin yalnızca ilk yayın anını değil sonraki değişikliklerini de ilgilendirir.